Edward Kołacz

Edward Kołacz urodził się w Zawierciu w rodzinie robotniczej. Początkowo był uczony na szewca i założył własny warsztat.

Po 1945 przeniósł się do Szczecina. Przebył ciężką chorobę i operację żołądka z zapaleniem otrzewnej, co uniemożliwiło mu powrót do zawodu szewca. Stan po chorobie spowodował załamanie i brak wiary w przyszłość. Wówczas zaczął rzeźbić pierwsze figurki, używając szewskiego noża, mając wtedy 51 lat. Jego syn Jerzy, malarz, dostrzegł wartość jego rzeźb i wypromował ojca jako rzeźbiarza nieprofesjonalnego.

W 1971 otrzymał Nagrodę Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie za wybitne osiągnięcia w rozwoju kultury województwa szczecińskiego. W 1975 uhonorowano go Gryfem Szczecińskim, a w 1977 Nagrodą im. Oskara Kolberga za osiągnięcia rzeźbiarskie. W 1976 zdobył II nagrodę na konkursie Sienkiewicz – bohaterowie jego utworów; wyrzeźbił wtedy Zagłobę.

Jego rzeźby prezentowano m.in. na I Triennale Plastyki Nieprofesjonalnej (Kraków-Szczecin-Warszawa, 1974) oraz na wystawach sztuki ludowej w Warszawie (1967, 1968, 1977), Lublinie (1968), Płocku (1976), Siedlcach i Woli Okrzejskiej (1976), Paczkowie (1971) i Toruniu (1976). Miał także wystawy indywidualne, m.in. w Szczecinie i Warszawie, a także w RFN, gdzie zwrócono uwagę na podobieństwo jego dzieł do rzeźb Ernsta Barlacha. Z synem wystawiał m.in. w Szczecinie (1967, 1970), Sztokholmie (1975), Ottawie i Toronto (1980-1981). Współpracował z Desą.

Inspiracją dla rzeźb Kołacza były m.in. Pieter Brueghel, Wit Stwosz i Tadeusz Makowski. W swoich rzeźbach podkreślał zwykle godność ludzką, zwłaszcza godność macierzyństwa i starości. Starość rozumiał jako sumę doświadczeń całego życia, ale też proces, w którym wyraża się nieuchronność procesów natury. Oprócz ludzi starszych i matek rzeźbił też inne postacie z ludowego wszechświata: dziadów proszalnych, komorników i chłopów, których znał z Białego Boru, gdzie często przebywał. Tematyka sakralna była u niego rzadsza, ale tworzył również w tym zakresie. Piękno artysta utożsamiał z harmonią i dojrzałością, a zatem interesowały go spracowane dłonie, twarze staruszków i dojrzałość postaci, które przeszły już przez większość swojego życia. Nie stosował wybujałej dekoracyjności, nie polichromował rzeźb, zwracał natomiast wiele uwagi na kształt, walor samego klocka drewna, rysunek słojów, czy też wybarwienie materiału, obecność kory, czy hub. Drewno nasączał tylko olejem i pokostem. Z gatunków drewna wybierał przede wszystkim orzech, często głóg.